Categorie: Vergeten filosofen

Geplaatst op

Professor Mogobe Ramose, de filosofie van ubuntu 

Professor Mogobe Ramose (1950) uit Zuid-Afrika staat erom bekend de filosofie van ubuntu bij ons te introduceren. In deze filosofie kunnen wij onze gedeelde menselijkheid ervaren. Zijn oorspronkelijke gedachtegoed wordt uiteengezet in zijn boek African Philosophy Through Ubuntu (1999), dat hij besloot te schrijven tijdens zijn jarenlange ballingschap in Europa. In Nederland verscheen een Nederlandse vertaling van zijn werk onder de titel Ubuntu, Stroom van het Bestaan als Levensfilosofie (2017).

Tot op de dag van vandaag spreekt Ramose met passie over de bevrijding van het Afrikaans denken van Westerse dominantie en over de noodzaak van een Afrikaanse Renaissance die ook kritisch reflecteert op fouten uit het verleden. Volgens hem is democratie bijvoorbeeld een Westers systeem dat de Afrikaanse bevolking niet ten goede komt. Daarnaast wijst hij op de moeilijke positie van jongeren, die niet langer kunnen vertrouwen op hun ouderen om met oplossingen te komen.

Tijdens een van zijn bezoeken aan Europa kregen wij de gelegenheid om met de filosoof zelf in gesprek te gaan. We vroegen hem: Wat maakt ubuntu vandaag de dag relevant? Wat is er nodig om onze menselijkheid tot uitdrukking te brengen?

Luister hier naar het gesprek met professor Mogobe Ramose, in het Engels. 

Presentatie & podcastmaker: Liesbeth Tjon-A-Meeuw

Muziek: Frits de Beer

Dit is een productie van de School van Stille Stemmen

Geplaatst op

Johan Cruiff en denken in paradoxen

In deze aflevering gaat filosoof Renate Schepen in gesprek met JP Kraamwinkel, eigenaar van het Amsterdamse Ajax-cafe De Avonden, over het denken van Cruijff en hoe dat verbonden is met de plek waar hij geboren is, in Betondorp. Ik maak een pleidooi om ook naar de filosofen te luisteren die buiten de boeken hun kennis deelden.

Johan Cruijff heeft een originele manier van denken die binnen de filosofie heel relevant zou kunnen zijn. Waar het westerse denken zich sinds Socrates heeft ontwikkeld in opposities (het is dit of dat), denkt Cruijff in paradoxen (het lijken tegenstellingen, maar blijken openingen te hebben). Dat is niet alleen handig op het voetbalveld, maar ook in onze huidige maatschappij.

Deze aflevering werd op 1 maart 2026 live opgenomen met een publiek, tijdens het Festival van Stille Stemmen in Betondorp.

Host: Renate Schepen
Research: Femke Wagenaar.
Podcastmaker en muziek Frits de Beer

Geplaatst op

Enrique Dussel Bevrijdingsfilosoof

gesprek tussen Wil Heeffer en Renate Schepen

Enrique Dussel (Argentinië 1934 – Mexico 2023) is een pleitbezorger van bevrijdingsfilosofie. Deze filosofie bepleit een ethiek en politiek die zijn gebaseerd op ecologische denken en zorg voor elkaar. Het is een kritiek op kolonialisme, imperialisme en onrechtvaardigheid. Dussel maakt ons bewust van het gebruik van taal en toont ons dat alternatieve bestuursvormen mogelijk en noodzakelijk zijn. In gesprek met filosoof Wil Heeffer.

Geplaatst op

Descartes, vergeten periode in de Egmonden

Van 1643 tot 1649 woonde Descartes in de Egmonden. Er is nog weinig aandacht besteed aan die periode in zijn leven. Was Descartes denken alleen maar dualistisch of zag hij meer verbondenheid dan we vaak horen. In deze podcast ga ik in gesprek met historicus Peter van den Berg, die het graf van de vriendin van Descartes, Helena Jans van der Storm, in de Slotkapel van Egmond ontdekte. En met filosoof en filmmaker Pierre Drouot die een film maakte over het leven van Descartes in deze periode en gefascineerd is door de briefwisseling van Descartes met prinses Elisabeth van de Palts, die bepalend was voor zijn boek Over de Passies van de Ziel.

Geplaatst op

Ban Zhao

Ban Zhao  (49? – c. 120? na Chr.) was een Chinese historicus, filosoof en politicus. Ze onderwees mannen en vrouwen aan het hof en van haar kunnen we leren over dienend leiderschap. Ze voltooide het werk van haar broer Ban Gu over de geschiedenis van de Westelijke Han-dynastie, namelijk het Boek van de Han. Ze schreef ook Nüjie (女誡, vermaningen aan mijn dochters), een invloedrijk werk over het gedrag van vrouwen. Daarnaast had ze interesse in astronomie en wiskunde, en schreef ze gedichten, necrologieën, argumentaties, commentaren, essays en langer werk. Ze werd China’s bekendste vrouwelijke geleerde en instructeur van taoïstische seksuele handelingen voor de keizerlijke familie.

Geplaatst op

Hildegard van Bingen

Hildegard van Bingen (1098 – 1179) was een Duitse benedictijnse abdis en geldt als eerste vertegenwoordigster van de Duitse middeleeuwse mystiek. Zij was onder meer actief op het gebied van religie, kosmologie, filosofie, compositie en muziekbeoefening, poëzie en plantkunde en was ecofilosofe avant la lettre. In gesprek met Felicia Dekkers. Lied: Caritas Abundat met als bonus aan het einde de voorgelezen tekst van het lied.

Geplaatst op

Heks of heilige

In de late middeleeuwen waren vrouwen die toonden dat ze nadachten en die spirituele of mystieke gaven bezaten vaak gedoemd om het klooster in te gaan of ze werden vaak als ketter gezien. In deze podcast hebben we het over Hadewijch en Marguerite Porete (beiden 13e eeuw). Later, in tussen circa 1450 en 1750 vond grootschalige heksenvervolging plaats in met name West-Europa. Dit heeft vele tienduizenden slachtoffers geëist. De meeste schattingen lopen uiteen van 30.000 tot 60.000 geëxecuteerden, waarvan ongeveer 80% vrouwen. In deze podcast bespreekt ik met Felicia Dekkers en Rachel Felix de systemen die bij hebben gedragen aan het vergeten van veel vrouwelijke filosofen. Meer informatie over de heksenvervolging: https://atria.nl/nieuws-publicaties/geweld-tegen-vrouwen/europese-heksenvervolgingen/

Geplaatst op

Caroline Böhmer

was een autonome vrij-denkende vrouw die niet alleen aan de geboorte van de romantiek stond, maar die ook revolutionaire ideeën uit Frankrijk in Duitsland introduceerde. Waarom horen we zo weinig van haar. Filosoof Joris Verheijen vertelt het in deze podcast. Het hele verhaal is te lezen in zijn boek Revolutie in de Schoolgang dat voorjaar 2025 bij Amsterdam University Press verschijnt.