Denken in diepte

Stille stemmen over eenzaamheid

Eenzaamheid is vaak stil en onzichtbaar — zoals wortels die zich in de aarde verstrengelen. Soms ligt daar ook rouw, of het stille spoor van iemand die we hebben verloren. 

In onze hedendaagse Westerse cultuur krijgt wat onder ons ligt – de diepte, het donkere, het verborgen – vaak een negatieve lading. We richten ons op licht, hoogte en vooruitgang. Maar is leven überhaupt mogelijk zonder verbinding met wat ons draagt? Zonder aandacht voor de lagen van ons bestaan die zich aan het zicht onttrekken?

In deze masterclass gaat Renate Schepen in gesprek met journaliste en documentairemaker Christine Pawlata over de Etrusken: een volk dat tussen ca. 1000 v. Chr. en het begin van onze jaartelling in Midden-Italië bloeide en leefde vanuit een natuurlijke verbondenheid tussen hoogte en diepte, leven en dood.

De Etrusken bouwden necropoli die nauw verbonden waren met de wereld van de levenden en groeven diepe tagliate – wegen die letterlijk door de aarde sneden, tussen de duisternis van de ondergrond en het zonlicht daarboven. Hun wereldbeeld herinnert ons eraan dat het ene niet zonder het andere kan bestaan.

Doel en inhoud

Aan het begin van de lente – het seizoen waarin het ondergrondse opnieuw begint te spreken – onderzoeken we in deze masterclass hoe we ons opnieuw kunnen verbinden met de diepte van ons bestaan. Geïnspireerd door de Etrusken, via een aantal eenvoudige oefeningen, verkennen we wat er gebeurt wanneer we aandacht geven aan wat ons draagt, en hoe de onafscheidelijkheid van hoog en diep, leven en dood, ons kan helpen om eenzaamheid op een andere manier te benaderen.

Christine Pawlata

Christine Pawlata is een journalist en documentairemaker. Haar werk is onder andere verschenen bij de VPRO, HUMAN, Associated Press Television News, Arte en ZDF. Ze woont en werkt in Rome en raakte tijdens haar wandelingen door de bossen ten noorden van de Eeuwige Stad geobsedeerd door de Etrusken, die hier overal hun geheimzinnige sporen achterlieten maar altijd in de schaduw bleven van de antieke Romeinen.

Foto: Christine Pawlata

Festival van Stille Stemmen | zondag 1 maart 2026

Luister niet zo nauw en verruim je denken met stille stemmen in Betondorp

Waarom

We horen steeds vaker dezelfde stemmen. Algoritmes en AI versterken het dominante geluid exponentieel. We trainen onszelf vooral in overtuigen en gelijk krijgen.

Maar wat gebeurt er als we juist gaan oefenen in ruimer luisteren? Als we actief op zoek gaan naar andere perspectieven – ook die (nog) niet in woorden zijn uitgedrukt? Als we verschil zien als aanvulling in plaats van bedreiging?

Op de School van Stille Stemmen oefen je je in ruimluisterendheid en ontdek je andere perspectieven voor meer zinvolle werelden.

Wat

Om kennis te maken met de school, met elkaar, anders te leren luisteren naar je lokale omgeving en vooral om een leuke tijd te hebben samen, organiseren we een festival.

Proef, ervaar en droom op het Festival van Stille Stemmen:

Luister naar wat de voortuintjes van de buren vertellen, het land van je Afrikaanse voorouders en de zaden die je plant. Herontdek Betondorps eigen Cruijff als vergeten filosoof. Laat dromen en denkwijzen op een poëtische manier naast elkaar bestaan. Nodig stille stemmen uit Betondorp bewust uit, ervaar andere tijdsbelevingen en leer van elkaar.

In 10-12 intieme sessies van ongeveer 40 minuten op verschillende locaties in de buurt worden mensen uitgenodigd om ruimer te luisteren. Nieuwsgierig zijn. Voelen dat je deel uitmaakt van een groter geheel. Er is een centraal start- en eindpunt waar we het festival afsluiten met gezamenlijk soep eten en een gedicht van de stadsdichter van Alkmaar – in dichtvorm gedeeld wat we allemaal hebben gehoord en hoe dat bijdraagt aan meer zinvolle werelden.

Waarom Betondorp

Betondorp is één van de best bewaarde geheimen van Amsterdam. Groen, sociaal, vol paradijsvogels die hun eigen pad kiezen. Tegelijkertijd ook gewoon een stadswijk met armoede en eenzaamheid. Een buurt met een traditie van sterke sociale cohesie, maar ook een buurt in verandering.

Als School van Stille Stemmen willen we onze ervaring met ruimer luisteren delen, maar vooral: leren van de stille stemmen in Betondorp.

Betondorp is uniek door haar bewoners én door haar architectuur als groen stadsdorp. De bijzondere gebouwen, kleine huisjes, markante punten als de klok op het Brinkplein en de moestuinen zijn expliciete actoren in dit festival. Ook zij vertegenwoordigen meerdere stemmen. Daarom vindt het festival op verschillende locaties plaats – onzichtbare verbindingen tussen mensen, plaatsen en geschiedenis worden zo voelbaar.

Het is een uitnodiging om te luisteren naar de stille stemmen van de omgeving, van elkaar en naar de stille stemmen in jezelf. Want zodra er ruimte is om meerstemmigheid in jezelf te accepteren, kan je je ook ruimhartiger naar anderen opstellen.

Voor wie en praktisch

Het is een intiem festival voor 102 deelnemers (de leeftijd van Betondorp). Voor iedereen die geïnteresseerd is in ruimer luisteren en in hoe we samen leven in de stad. Voor bewoners van Betondorp om elkaar op een andere manier te leren kennen.

Kaartverkoop € 15 min + donatiebasis, maar gratis voor bewoners die minder kapitaalkrachtig zijn. We organiseren het festival in nauwe samenwerking met Eric Meursing, die Betondorp en haar bewoners kent en mensen persoonlijk kan uitnodigen.

Persoonlijke inspiratie

Renate Schepen is de oprichter van de School van Stille Stemmen. Haar partner Mike van Velzen was een bijzondere Betondorper die meteen zijn hart aan de buurt had verpand. Hij maakte tijd voor een praatje, ging elke week als vrijwilliger koffie drinken bij Emmie van 95, en vertelde daarna honderduit over haar verhalen. Mike overleed onverwacht in februari 2025. Geïnspireerd door zijn enthousiasme en vermogen om ruim te luisteren, is dit festival een geschenk voor de bewoners van Betondorp en een uitnodiging om ruimhartig naar elkaar te blijven luisteren.

Achtergrond

De School van Stille Stemmen is een platform voor stemmen die je zelden hoort—niet op school, niet in de media en niet via algoritmes. Stemmen die ons denken verruimen en ons helpen antwoorden te vinden op uitdagingen van vandaag. We zijn een nomadisch en internationaal collectief van filosofen, kunstenaars, wetenschappers en mediamakers.

Weet je dat koeien een taal hebben? Of dat een vrouwelijke rechter in de 14e eeuw in Sardinië een van de eerste grondwetten opstelde voor een duurzame en gelijkwaardige samenleving? Veel van de kennis die we nodig hebben, is er al – we moeten alleen leren om ernaar te luisteren.

Bij de School van Stille Stemmen ontdek je vergeten perspectieven en verborgen kennis, en ontwikkel je nieuwe manieren van waarnemen. Luister naar onze podcasts, volg een cursus of nodig ons uit om ook in jouw omgeving stille stemmen een podium te geven.

Met wie

Ons team bestaat uit mensen met achtergrond in kunst, wetenschap, journalistiek en onderzoek, en vooral met een verscheidenheid aan ervaringen. Wat we delen is een wens om ruimer te luisteren voor meer zinvolle werelden – door ons te verbinden met stille stemmen en deze te versterken.

We komen van verschillende plekken op de wereld en werken lokaal waar we wonen en waar we iets organiseren: met bewoners, op plekken met een bijzonder verhaal, en in verbinding met de niet-menselijke wezens en werelden die nog niet altijd voor iedereen zichtbaar zijn.

Speciaal voor dit festival komen Professor Emiko Tsuyuki, gespecialiseerd in het Japanse concept Ba, uit Tokio en Christine Pawlata, journalist uit Rome.

Beeld: Verenigingsgebouw, Brink 1A (midden), Ontwerp van het hele complex: Dick Greiner (1923-1926). Foto: Eilers, Bernard F. (1878-1951)
Bron beeld: Stadsarchief Amsterdam

Ga naar de inhoud