Auteur: Renate Schepen

Geplaatst op

Eenzaamheid en verbinding, een perspectief vanuit Afrikaanse filosofie

Soms lijkt het alsof we allemaal als eenlingen leven in de stad, maar we zijn het samen. Hoe zou het zijn als we die verbondenheid zouden kunnen voelen en onszelf als onderdeel van de stad als geheel zouden kunnen zien?

Afrikaanse denkers, zoals de Nigeriaanse filosoof Sophie Olúwolé, bieden verrassende inzichten voor zorg en samenleving. Renate Schepen gaat hierover in gesprek met filosoof Henk Haenen en neemt je mee in een
inspirerende verkenning van verbindend denken en doen.

Henk Haenen en Pius Mosima schreven het boek Afrikaanse filosofie (Noordboek, 2025)

Host en onderzoek: Renate Schepen | Podcastmaker en muziek: Frits de Beer, samenwerking tussen de Vrijwilligers Academie Amsterdam en de School van Stille Stemmen.

Geplaatst op

Denken in diepte

Stille stemmen over eenzaamheid

Eenzaamheid is vaak stil en onzichtbaar — zoals wortels die zich in de aarde verstrengelen. Soms ligt daar ook rouw, of het stille spoor van iemand die we hebben verloren. 

In onze hedendaagse Westerse cultuur krijgt wat onder ons ligt – de diepte, het donkere, het verborgen – vaak een negatieve lading. We richten ons op licht, hoogte en vooruitgang. Maar is leven überhaupt mogelijk zonder verbinding met wat ons draagt? Zonder aandacht voor de lagen van ons bestaan die zich aan het zicht onttrekken?

In deze masterclass gaat Renate Schepen in gesprek met journaliste en documentairemaker Christine Pawlata over de Etrusken: een volk dat tussen ca. 1000 v. Chr. en het begin van onze jaartelling in Midden-Italië bloeide en leefde vanuit een natuurlijke verbondenheid tussen hoogte en diepte, leven en dood.

De Etrusken bouwden necropoli die nauw verbonden waren met de wereld van de levenden en groeven diepe tagliate – wegen die letterlijk door de aarde sneden, tussen de duisternis van de ondergrond en het zonlicht daarboven. Hun wereldbeeld herinnert ons eraan dat het ene niet zonder het andere kan bestaan.

Doel en inhoud

Aan het begin van de lente – het seizoen waarin het ondergrondse opnieuw begint te spreken – onderzoeken we in deze masterclass hoe we ons opnieuw kunnen verbinden met de diepte van ons bestaan. Geïnspireerd door de Etrusken, via een aantal eenvoudige oefeningen, verkennen we wat er gebeurt wanneer we aandacht geven aan wat ons draagt, en hoe de onafscheidelijkheid van hoog en diep, leven en dood, ons kan helpen om eenzaamheid op een andere manier te benaderen.

Christine Pawlata

Christine Pawlata is een journalist en documentairemaker. Haar werk is onder andere verschenen bij de VPRO, HUMAN, Associated Press Television News, Arte en ZDF. Ze woont en werkt in Rome en raakte tijdens haar wandelingen door de bossen ten noorden van de Eeuwige Stad geobsedeerd door de Etrusken, die hier overal hun geheimzinnige sporen achterlieten maar altijd in de schaduw bleven van de antieke Romeinen.

Foto: Christine Pawlata

Geplaatst op

Festival van Stille Stemmen | zondag 1 maart 2026

Luister niet zo nauw en verruim je denken met stille stemmen in Betondorp

Waarom

We horen steeds vaker dezelfde stemmen. Algoritmes en AI versterken het dominante geluid exponentieel. We trainen onszelf vooral in overtuigen en gelijk krijgen.

Maar wat gebeurt er als we juist gaan oefenen in ruimer luisteren? Als we actief op zoek gaan naar andere perspectieven – ook die (nog) niet in woorden zijn uitgedrukt? Als we verschil zien als aanvulling in plaats van bedreiging?

Op de School van Stille Stemmen oefen je je in ruimluisterendheid en ontdek je andere perspectieven voor meer zinvolle werelden.

Wat

Om kennis te maken met de school, met elkaar, anders te leren luisteren naar je lokale omgeving en vooral om een leuke tijd te hebben samen, organiseren we een festival.

Proef, ervaar en droom op het Festival van Stille Stemmen:

Luister naar wat de voortuintjes van de buren vertellen, het land van je Afrikaanse voorouders en de zaden die je plant. Herontdek Betondorps eigen Cruijff als vergeten filosoof. Laat dromen en denkwijzen op een poëtische manier naast elkaar bestaan. Nodig stille stemmen uit Betondorp bewust uit, ervaar andere tijdsbelevingen en leer van elkaar.

In 10-12 intieme sessies van ongeveer 40 minuten op verschillende locaties in de buurt worden mensen uitgenodigd om ruimer te luisteren. Nieuwsgierig zijn. Voelen dat je deel uitmaakt van een groter geheel. Er is een centraal start- en eindpunt waar we het festival afsluiten met gezamenlijk soep eten en een gedicht van de stadsdichter van Alkmaar – in dichtvorm gedeeld wat we allemaal hebben gehoord en hoe dat bijdraagt aan meer zinvolle werelden.

Waarom Betondorp

Betondorp is één van de best bewaarde geheimen van Amsterdam. Groen, sociaal, vol paradijsvogels die hun eigen pad kiezen. Tegelijkertijd ook gewoon een stadswijk met armoede en eenzaamheid. Een buurt met een traditie van sterke sociale cohesie, maar ook een buurt in verandering.

Als School van Stille Stemmen willen we onze ervaring met ruimer luisteren delen, maar vooral: leren van de stille stemmen in Betondorp.

Betondorp is uniek door haar bewoners én door haar architectuur als groen stadsdorp. De bijzondere gebouwen, kleine huisjes, markante punten als de klok op het Brinkplein en de moestuinen zijn expliciete actoren in dit festival. Ook zij vertegenwoordigen meerdere stemmen. Daarom vindt het festival op verschillende locaties plaats – onzichtbare verbindingen tussen mensen, plaatsen en geschiedenis worden zo voelbaar.

Het is een uitnodiging om te luisteren naar de stille stemmen van de omgeving, van elkaar en naar de stille stemmen in jezelf. Want zodra er ruimte is om meerstemmigheid in jezelf te accepteren, kan je je ook ruimhartiger naar anderen opstellen.

Voor wie en praktisch

Het is een intiem festival voor 102 deelnemers (de leeftijd van Betondorp). Voor iedereen die geïnteresseerd is in ruimer luisteren en in hoe we samen leven in de stad. Voor bewoners van Betondorp om elkaar op een andere manier te leren kennen.

Kaartverkoop € 15 min + donatiebasis, maar gratis voor bewoners die minder kapitaalkrachtig zijn. We organiseren het festival in nauwe samenwerking met Eric Meursing, die Betondorp en haar bewoners kent en mensen persoonlijk kan uitnodigen.

Persoonlijke inspiratie

Renate Schepen is de oprichter van de School van Stille Stemmen. Haar partner Mike van Velzen was een bijzondere Betondorper die meteen zijn hart aan de buurt had verpand. Hij maakte tijd voor een praatje, ging elke week als vrijwilliger koffie drinken bij Emmie van 95, en vertelde daarna honderduit over haar verhalen. Mike overleed onverwacht in februari 2025. Geïnspireerd door zijn enthousiasme en vermogen om ruim te luisteren, is dit festival een geschenk voor de bewoners van Betondorp en een uitnodiging om ruimhartig naar elkaar te blijven luisteren.

Achtergrond

De School van Stille Stemmen is een platform voor stemmen die je zelden hoort—niet op school, niet in de media en niet via algoritmes. Stemmen die ons denken verruimen en ons helpen antwoorden te vinden op uitdagingen van vandaag. We zijn een nomadisch en internationaal collectief van filosofen, kunstenaars, wetenschappers en mediamakers.

Weet je dat koeien een taal hebben? Of dat een vrouwelijke rechter in de 14e eeuw in Sardinië een van de eerste grondwetten opstelde voor een duurzame en gelijkwaardige samenleving? Veel van de kennis die we nodig hebben, is er al – we moeten alleen leren om ernaar te luisteren.

Bij de School van Stille Stemmen ontdek je vergeten perspectieven en verborgen kennis, en ontwikkel je nieuwe manieren van waarnemen. Luister naar onze podcasts, volg een cursus of nodig ons uit om ook in jouw omgeving stille stemmen een podium te geven.

Met wie

Ons team bestaat uit mensen met achtergrond in kunst, wetenschap, journalistiek en onderzoek, en vooral met een verscheidenheid aan ervaringen. Wat we delen is een wens om ruimer te luisteren voor meer zinvolle werelden – door ons te verbinden met stille stemmen en deze te versterken.

We komen van verschillende plekken op de wereld en werken lokaal waar we wonen en waar we iets organiseren: met bewoners, op plekken met een bijzonder verhaal, en in verbinding met de niet-menselijke wezens en werelden die nog niet altijd voor iedereen zichtbaar zijn.

Speciaal voor dit festival komen Professor Emiko Tsuyuki, gespecialiseerd in het Japanse concept Ba, uit Tokio en Christine Pawlata, journalist uit Rome.

Beeld: Verenigingsgebouw, Brink 1A (midden), Ontwerp van het hele complex: Dick Greiner (1923-1926). Foto: Eilers, Bernard F. (1878-1951)
Bron beeld: Stadsarchief Amsterdam

Geplaatst op

De kracht van eenzaamheid met Anja Machielse

Eenzaamheid is vaak omgeven met schaamte en taboe. Toch zijn er maar weinig gevoelens zo universeel als eenzaamheid. Het is een normaal aspect van het leven dat iedereen weleens ervaart.

Eenzaamheid kent vele vormen en schakeringen, variërend van tijdelijk psychisch ongemak tot een chronische situatie die onoplosbaar lijkt en gepaard gaat met gevoelens van zinloosheid en vervreemding. De kern is een pijnlijk gemis aan verbondenheid of een gemis aan maatschappelijke waardering en erkenning.

Maar eenzaamheid is ook een krachtige emotie die ons uitdaagt om na te denken over onze relaties, keuzes te maken en nieuwe wegen in te slaan.

In deze aflevering gaat Renate Schepen in gesprek met Anja Machiels , emeritus hooglereraar sociale weerbaarheid aan de Universiteit van Humanistiek, over eenzaamheid als een krachtig signaal om te luisteren naar een gemis en welke behoefte daar achter zit.

podcastmaker: Frits de Beer, samenwerking tussen de Vrijwilligers Academie Amsterdam en de School van Stille Stemmen.

Geplaatst op

Het belang van aanraking bij dementie

Hoe kunnen we betekenisvol contact blijven maken met mensen met gevorderde dementie? Hoe begeleid je hun naastbetrokkenen (of jezelf) om fysiek contact te maken als dit niet vanzelfsprekend is?

In deze aflevering gaat trainer Renate Schepen in gesprek met Ester van der Geest, oprichter van Stichting Broos. Samen staan we stil bij de angsten en verlangens die kunnen spelen bij non-verbale communicatie met mensen die lijden aan een vergevorderde vorm van dementie.

Wanneer iemand steeds minder goed kan praten door dementie, wordt aanraking een belangrijk middel om contact te houden. Maar aanraken is niet altijd gemakkelijk – veel mensen weten niet goed hoe ze dat moeten doen. Dat is jammer, want zonder lichamelijk contact kunnen mensen met dementie zich niet alleen letterlijk, maar ook emotioneel ‘onaangeraakt’ voelen. Ook voor hun naasten is het pijnlijk als ze in deze laatste levensfase geen echt contact meer kunnen maken.

Dit is een samenwerking tussen de School van Stille Stemmen en de Vrijwilligersacademie Amsterdam

Interviewer Renate Schepen | in gesprek met Ester van der Geest | Podcastmaker Frits de Beer

Geplaatst op

Japanse Ba (場)en ‘de taal van teams’ 

Leer beter samen te werken.

In Nederland zijn we vaak onbewust gericht op dat wat expliciet benoemd wordt, maar bewust en onbewust communiceren we ook met elkaar zonder woorden. Als we ons in een team vooral richten op de gesproken communicatie missen we veel informatie die kan leiden tot meer effectieve samenwerking en creativiteit.

In deze inspiratiesessie gaan we aan de slag met een andere benadering. Door korte interactieve oefeningen waar we gezamenlijk op reflecteren maken we je bewust van de Ba (gedeelde context) van een team. Ba heeft betrekking op de relaties die in een team aanwezig zijn en bevat de verbale en de emotionele communicatie. We laten je ervaren wat de Ba is en hoe we die als teamleden positief kunnen voeden, waardoor verschillende benaderingswijzen in het team tot hun recht kunnen komen en we elkaar kunnen versterken in plaats van tegenwerken.

Deze workshop is met Emiko Tsuyuki. Zij is van 19 februari tot 9 maart 2026 in Nederland.

Geplaatst op

Social Dreaming

Ontdek de kracht van collectiviteit voor innovatie en groei

Deze workshop met Jantine Winter biedt een unieke kans om de verborgen wijsheid van dromen, dagdromen, associaties en gevoelens (DDAG) te benutten en te gebruiken als een krachtig instrument voor collectieve reflectie, groei en innovatie.

De kracht van Collectiviteit ontdekken is essentieel voor innovatie en groei. Deelnemers krijgen inzicht in welke positie ze innemen, op zowel bewust als op onbewust niveau.  In de training is er aandacht voor zowel het individu als het collectief.

Inhoud
Social Dreaming is afkomstig uit de Group Relations Theory en is ontwikkeld door Gordon Lawrence (1982). De Group Relations theory wordt gebruikt om autoriteit, leiderschap en groeps-, organisatie- en systeemdynamiek te begrijpen. Door het delen van dromen, dagdromen, associaties en gevoelens (DDAG) ontstaat op een laagdrempelige manier een dialoog waarin deelnemers thema’s die vaak onder de oppervlakte blijven, bespreekbaar kunnen maken. Door niet te socialiseren stappen deelnemers bewust in het veld (de opstelling) we maken hierbij geen oogcontact en door deze methode creëren wij een gezamenlijk verhaal. Er ontstaat een inzicht in het verband tussen wat er zich afspeelt op individueel niveau en op groepsniveau. Daardoor kunnen de deelnemers zich meer gedragen voelen door het collectief. De beelden die ontstaan vanuit DDAG geven een vruchtbare bodem voor inhoudelijke gesprekken over de vraagstukken die spelen. Gaandeweg de training werken wij vanuit creatiekracht met deze beelden zodat de nieuwe vorm zichtbaar word als symbool voor groei.

Geplaatst op

“Wat kunnen planten ons vertellen?” – Introductie Permacultuur Walk

Een unieke workshop die deelnemers leert het landschap te ‘lezen’ door een wandeling in het duinlandschap, door de stadia van successie te observeren, waar elke plant geheimen onthult over natuurlijke systemen.

Wat het doet: Je leert landschappen interpreteren door plantengemeenschappen en begrijpt hoe natuurlijke patronen je eigen leven kunnen inspireren.

Wat er gebeurt: observeren. luisteren. ontdekken. toepassen.

Voor wie: iedereen die geïnteresseerd is in ecologisch tuinieren, duurzaam leven, of betekenisvol tijd doorbrengen in de natuur.

Hoe lang: twee uur.

Wat je krijgt: nieuwe perspectieven op ecosystemen, praktische inzichten voor eigen tuin/omgeving, en ervaring in het ‘lezen’ van natuurlijke processen.

Deze workshop kan volledig op maat worden aangepast voor verschillende groepen en locaties.

Geplaatst op

Enrique Dussel Bevrijdingsfilosoof

gesprek tussen Wil Heeffer en Renate Schepen

Enrique Dussel (Argentinië 1934 – Mexico 2023) is een pleitbezorger van bevrijdingsfilosofie. Deze filosofie bepleit een ethiek en politiek die zijn gebaseerd op ecologische denken en zorg voor elkaar. Het is een kritiek op kolonialisme, imperialisme en onrechtvaardigheid. Dussel maakt ons bewust van het gebruik van taal en toont ons dat alternatieve bestuursvormen mogelijk en noodzakelijk zijn. In gesprek met filosoof Wil Heeffer.

Geplaatst op

Descartes, vergeten periode in de Egmonden

Van 1643 tot 1649 woonde Descartes in de Egmonden. Er is nog weinig aandacht besteed aan die periode in zijn leven. Was Descartes denken alleen maar dualistisch of zag hij meer verbondenheid dan we vaak horen. In deze podcast ga ik in gesprek met historicus Peter van den Berg, die het graf van de vriendin van Descartes, Helena Jans van der Storm, in de Slotkapel van Egmond ontdekte. En met filosoof en filmmaker Pierre Drouot die een film maakte over het leven van Descartes in deze periode en gefascineerd is door de briefwisseling van Descartes met prinses Elisabeth van de Palts, die bepalend was voor zijn boek Over de Passies van de Ziel.

Ga naar de inhoud